آمبولی ریه یعنی چی؟
به گیر کردن هر جسم یا ماده غیر طبیعی در عروق ریوی آمبولی ریه می گویند.شبکه عروقی وسیع ریوی در بدن همانند صافی عمل کرده و از ورود مواد غیر طبیعی به جریان خون عمومی و در نتیجه رسیدن انها به ارگانهای حیاتی مثل مغز و قلب جلوگیری میکند.
گرچه شایعترین نوع این مواد غیر طبیعی، لخته های خونی است که در وریدهای اندام بوجود می ایند ولی امکان ورود بافت چربی،هوا ،مایع دور جنینی و اجسام خارجی و حتی توده های سرطانی نیز در جریان خون و در نتیجه گیر افتادن انها در عروق ریوی و ایجاد آمبولی ریه وجود دارد.
چه افرادی مستعد آمبولی ریه هستند؟
در مورد امبولی لخته خون بعنوان شایع ترین نوع امبولی ریه سه دلیل را میتوان به عنوان ایجاد لخته در عروق و در نتیجه کنده شدن و حرکت به سمت عروق ریوی نام برد.اول :کاهش جریان خون در اندام مثلا بدنبال بی تحرکی بدلیل سن بالا و یا بعد از عمل جراحی،استراحت طولانی در بستر ،مسافرتهای طولانی بخصوص مسافرتهای هوایی طولانی مدت ،چاقی و حاملگی،نارسایی قلبی
دوم:اسیب عروقی بدنبال عمل جراحی بخصوص در ناحیه اندام و لگن ،ایجاد ضربه به اندام
سوم:افزایش انعقاد پذیری خون به صورت ارثی و یا اکتسابی مثلا بدلیل مصرف سیگار،قرص ضد بارداری،بعضی پرخونی ها،نارسایی کلیه ،بعضی بیماریهای التهابی و به صورت اخص انواع سرطانها.
در مورد امبولی چربی مشخصا اعمال جراحی بر روی چربی های دور شکم و استخوان های بزرگ مثل ران ،شکستگی و ضربه به این استخوانها شانس امبولی چربی را افزایش میدهند.
علائم آمبولی ریه چیست؟
برحسب اندازه لخته و محل گیر افتادن ان و وجود بیماری های قلبی ریوی زمینه ای علائم امبولی ریه متفاوت است.لخته های بزرگ در عروق مرکزی ریه ها گیر افتاده و در صورتی که 50 درصد بستر عروقی را مسدود کنند حتی میتوانند باعث کاهش برون ده قلبی و حتی شوک و مرگ ناگهانی شوند.
در حالیکه لخته های کوچک بیشتر در عروق محیطی و کوچک گیر افتاده و می توانند باعث درد ناگهانی قفسه سینه،تنگی نفس ،طپش قلب ،سرفه همراه با خلط خونی،تب مختصر شوند.
در کسانیکه مبتلا به بیماری های زمینه ای قلبی ریوی مثل برونشیت مزمن و نارسایی قلبی هستند ممکن است تظاهرات شدیدتری از بیماری را با اندازه کوجکتری از لخته نشان بدهند.
گاها آمبولی ریه بدون علامت بوده و فرد بیمار متوجه علائمی نمیشود.
چگونه از ابتلا به آمبولی ریه جلوگیری کنیم؟
بهترین روش برای پیشگیری از ابتلا به آمبولی ریه شناخت عوامل خطر و رفع انهاست.بعد از عمل جراحی بخصوص اعمال جراحی لگن،زانو و سزارین تا حد امکان بیمار بایستی زودتر فعال گردیده و تا حد امکان راه برود و یا حداقل اندام بخصوص اندام تحتانی خود را فعال و متحرک سازد.
ماساژ اندام ،استفاده متناوب از جوراب واریس و یا استفاده از دستگاه هایی که به صورت متناوب بر روی ورید اندام فشار می اورد میتواند باعث افزایش جریان خون اندام بخصوص بعد از عمل جراحی شود.
استفاده از داروهای ضد انعقاد مثل هپارین و انواع ان حتی وارفارین درجلوگیری از ایجاد لخته بخصوص بعد از عمل جراحی بسیار کمک کننده می باشد.در صورتیکه اعمال جراحی پرخطر بخصوص اعمال جراحی بر روی لگن،زانو ،ستون فقرات و سزارین داشته اید حتما از جراح خود درباره لزوم استفاده از داروهای ضد انعقادی سوال کنید.
در سفرهای طولانی مرتب از جایتان بلند شوید و حرکت کنید.پای خود را تکان دهید و عضلات ان را سفت و شل کنید.
اگر مبتلا به بیماری های قلبی ریوی هستید،حداقل وزن خود را کنترل کنید و از مصرف سیگار بشدت پرهیز کنید.
راه های تشخیصی برای امبولی ریه کدامند؟
در وهله اول شک بالینی به تشخیص آمبولی ریه بسیار مهم میباشد.در صورتیکه در ابتلا به امبولی ریه شک قوی وجود داشته باشد بلافاصله بایستی درمان شروع و در کنار ان بایستی از روش های تشخیصی برای اثبات یا رد امبولی استفاده کرد و به هیچ وجه نباید درمان را به بعد از انجام روش های تشخیصی موکول کرد.
انجام گرافی ساده قفسه سینه درمشخص نمودن روش های تشخیصی بعدی بسیار کمک کننده خواهد بود.
از روش های اثبات کننده وجود لخته در اندام تحتانی مثل سونوگرافی وریدهای اندام،سی تی اسکن ریه با ماده حاجب ،اسکن هسته ای از ریه ها و حتی انژیوگرافی عروق ریوی می توان برای اثبات یا رد امبولی ریه بهره گرفت.
نکته حائز اهمیت این است که بسیاری از روش های تشخیصی آمبولی ریه را در زمان بارداری و شیردهی بدون اینکه اسیبی به جنین و شیرخوار وارد شود می توان انجام داد و بایستی بدون هراس در مادر باردار و یا پس از زایمان تشخیص امبولی ریه را مشخصا اثبات یا رد کرد.
درمان امبولی ریه چیست ؟
استفاده از داروهای ضد انعقاد مثل هپارین و داروهای هم خانواده و حتی جدید و داروهای خوراکی مثل وارفارین هنوز اساس درمان در امبولی ریه میباشند.لازم به ذکر است این داروها به صورت مستقیم لخته را حل نمی کنند بلکه از ایجاد لخته جدید جلوگیری کرده و فرصت را به بدن داده تا لخته های قدیمی را حل کرده و از بین ببرد.
گرچه در موارد خاص میتوان از داروهایی استفاده کرد که مستقیما لخته را حل کرده و از بین ببرند.
باید به خاطر بسپاریم با وجودیکه امبولی ریه یک واقعه حاد می باشد درمان ان اغلب نیاز به چند ماه زمان و حتی شاید در مواردی بر حسب بیماری و شرایط زمینه ای تا پایان عمر زمان لازم داشته باشد.
در صورتیکه تحت درمان آمبولی ریه هستید نکات زیر را در رعایت کنید:با توجه به اینکه داروهای مورد استفاده ترکیبات ضد انعقاد هستند شانس خونریزی در بدن بیشتر میباشد پس بایستی از ورود هر گونه ضربه به بدن جلوگیری کرد.بشدت از کار با وسایل نوک تیز و برنده پرهیز کنید.
در صورت مصرف وارفارین بایستی به صورت منظم و با نظر پزشک برای تنظیم دوز دارو ازمایش لازم(PT,INR) انجام و بر حسب ان تنظیم مقدار دارو صورت پذیرد.
با توجه به اینکه داروهای مختلف با ترکیبات ضد انعقادی بخصوص وارفارین تداخلات زیادی دارند از مصرف هر گونه دارو بخصوص مسکنها و انتی بیوتیک ها به صورت خودسرانه پرهیز کنید.
حتما در صورت مراجعه به پزشک جهت درمان سایر بیماریها وی را در جریان مصرف وارفارین قرار دهید.
بهتر است کارتی را همواره در جیب خود داشته باشید که مشخص نماید در حال مصرف داروی ضد انعقاد هستید.بهتر است گروه خونی خود را چک کرده و بر روی همین کارت بنویسید.